پيشينه تاريخي هداوند : در تاريخ شفاهي دو روايت از چگونگي تبعيد يا انتقال هداوند ها به ورامين وجود دارد.
1_ روايت اول حاكي است كه كريم خان زند 600 خانوار از نخبگان طايفه خود و ساير عشاير لر كه پاركاب هنگ استحفاظي او بودند به ورامين منتقل كرد تا از هجوم و تجاوز ايل قاجار كه مدعي و مزاحم او بودند پيش گيري كند. اين عده در 60 روستاي ورامين اسكان داده شدند و شاخه سرشناس و معروف آنها سه طايفه خاني، ميرزايي و سيري بوده اند1
2_ بنا به روايت دوم اين طايفه در كوهدشت خرم آباد به دامداري اشتغال داشته اند و قشلاق آنها انديمشك بوده است با سيلاخوريها منطقه را ناامن كرده بودند . كريم خان آنان را به فارس كوچ داد و قاجار يه اين طايفه را از شيراز به ورامين منتقل كرد [ راوي حاج عباس خاني كريم آباد] هور كاد مي نويسد : هداوند و ساير اقوام در زمان كريم خان زند و شاهان اوليه قاجار به تهران آورده شدند ( هور كاد 1362، ص 133 )
3_ قول ديگري نيز هست كه حداقل از زمان صفويه تا اوايل پهلوي برخي از طوايف لر به نواحي” خوار ” ورامين تبعيد شده اند ، چنانكه بازمانده اين طوايف هنوز در اين مناطق يافت مي شوند. بنا به گزارش محمودبن هدايت الله شاه عباس صفوي به هنگام قشون كشي عليه شاهورديخان، اتابك لرستان كه به سال 1001 هجري صورت گرفت ، تعداد دويست خانوار لر را يه خوار ري تبعيد كرد. رضا شاه نيز برخي از طوايف لرستان مثل سادات مير و غيره به خوار تبعيد كرد. شناخته ترين طايفه لر ورامين هداوند نام دارد كه از چگونگي تبعيد آنها اطلاعات دقيقي نداريم [ امان اللهي 1375، ص 185] اما لمبتون روايت دوم از تاريخ شفاهي را تاييد مي كند و از قول مؤلف تاريخ قم مي نويسد ” عشاير هداوند [بروزن خداوند] اهل خرم آباد هستند و كريم خان زند آنها را به فارس و آقا محمد خان آنها را از فارس به تهران كوچ داد ( لمبتون 1377، ص 271) .
سازمان و تشكيلات
تيره ها : هداوند در اصل داراي سه طايفه خاني ، ميرزايي و سيري بوده كه بعدها هر تيره انشعابات جديدي پيدا كرده است مثلا” خاني به زير تيره هاي ديگري بنام هاي شيركوند، گوهروند، اتابكي،شاهي بكي و شهبازوند تقسيم شده است.
ميرزايي نيز به زير تيره هاي بي ذات وند ، مادي وند، طهماسب وندتقسيم مي شوند وبالاخره طايفه سيري كه ازهمه بزرگتراست شاخه عمده آن سلماني ياسلماني وند است كه شامل زيرتيره هاي نوروزوند،نادروند، رشيدوند، قربان وندو شاه محمدوند مي باشد، همچنين اين طايفه يك تيره وابسته بنام باصري وند دارند كه از باصري هاي فارس و غير لر است. امان اللهي تيره ها و محل سكونت سه طايفه مزبور را در جدولي به شرح زير بيان كرده است
پراكندگي : در روايت اول گفته اي آمد كه هداوند وقتي به ورامين آمدند 600 خانوار بودند و در 60 روستا وطن كردند . كسي البته نام آن روستاها را به تمامي نميداند، در مآخذ مربوط به ورامين ازبرخي از اين روستاها نام برده شده است . مثلا” بنا به قول اميني بيشتر آنها در روستاهاي عمر وآباد كاظم آباد، سرگل، پوئينك، خير آباد، صالح آباد، پلنگ دره توچال، حمامك، سوره، معين آباد، قوئينك(درخشاني) ، كرم آباد ، شوش آباد، گل عباس ، شوران، حيدرآبادو چند روستا به نام قشلاق ساكن مي باشند(اميني، 1368،ص 123)